محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2309
مرآة البلدان ( فارسى )
حمد الله مستوفى گويد : جهرم شهرى وسط است . بهمن بن اسفنديار ساخت و موضع بسيار از توابع آنجاست . هواى گرم دارد و در آن ولايت غله و پنبه و ميوه بود و آب روان و كاريز دارد . و در آن حدود قلعهاى محكم است كه آن را خوشه خوانند . صاحب زينة المجالس گويد خرماى شاهانى جهرم به غايت نفيس است . نگارنده گويد : جهرم از شهرهاى معروف و مشهور فارس است واقع در بلوكى كه آن نيز به همين اسم موسوم مىباشد . اين شهر از حيثيت وسعت و بزرگى از قم و كاشان و بلاد امثال اين دو بلد برتر است جز اين كه آبادانى و رسوم شهرى آن كمتر و از اين جهت به قصبهء بزرگى ماند . يعنى ممكن است به اندك توجه و تغييرى از شهرهاى معتبر باشد . داخل در گرمسيرات محسوب مىشود . عمارات و ابنيهاش اغلب از گل و خشت و به بعضى بناهاى اصفهان خالى از شباهتى نيست . آب بلوك جهرم از چشمه و قنات است و آب خوردن اهالى از چاه كه آن هم اكثر قنات مىباشد كه در جهات مختلفه احداث نمودهاند . نخلستان جهرم زياد و فى الجمله مركبات دارد . در حوالى بلده آثار و امامزادهاى هست كه زيارتگاه اهالى مىباشد . بازارش با آبادى قصبه متناسب و كاروانسرا و مساجد متعدده دارد . حاصل جهرم غله و خرما و تنباكو و حبوبات و پنبه و قليل ميوهء گرمسيرى است و خرمائى كه در جهرم يافت مىشود به قدرى خوب است كه گويا در تمام عالم نظير نداشته باشد . همچنين تنباكوى جهرم كه انواع و اقسام است و هر نوعى از آن در شهر و ولايتى نهايت مطلوب و مطبوع از جمله تنباكوى حكان كه اغلب آن به مصرف اهل اصفهان مىرسد و در اين شهر قيمتى دارد . اهالى جهرم تاجر و پيلهور و زارع و كاسب و در صنايع و حرف باهوش و زيرك و اهل سلاح نيز مىباشند و با وجود فطانت ، اهل علم در اين قصبه بالنسبه كمتر ديده مىشود . در اين سنوات ، زراعت ترياك نيز در جهرم معمول و متداول است . كوهستان و جنگل نزديك دارد و هيزم بسيار ممتاز در كمال ارزانى است . كلية جهرم پرنعمت و اهالى در وسعت و رفاهيتاند . يكى از مال التجارههاى جهرم پوست بره است كه امتياز تامى دارد و در فصل بهار از ساير جاها پيلهورها براى خريدارى اين متاع به اين قصبه مىآيند . تقريبا پنج هزار و پانصد خانوار در شهر جهرم ساكناند و سكنهء قراى